అణగారిన వర్గాల ఆశాజ్యోతి మహాత్మా జ్యోతిరావు పూలే

నేడు మహాత్మ జ్యోతిరావు పూలే జయంతి

(ఆంధ్రప్రభ బ్యూరో, ఆంధ్రప్రభ.)

మహాత్మా జ్యోతిరావు పూలే కేవలం ఒక పేరు కాదు, అణగారిన వర్గాల ఆశల కిరణం. 19వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజంలో పేరుకుపోయిన అంటరానితనం, కుల వివక్ష, అజ్ఞానం అనే చీకట్లను చీల్చుతూ జ్ఞానజ్యోతిని వెలిగించిన విప్లవమూర్తి ఆయన. ఏప్రిల్ 11న ఆయన జయంతి సందర్భంగా పూలే జీవితం, పోరాటం, సమాజానికి అందించిన సందేశం నేటికీ  ఆచరణీయం. ఆయన కులవ్యవస్థకే సవాల్ విసిరిన మహనీయుడు. విద్యతో సమాజాన్ని మార్చిన మహాత్ముడు. స్త్రీ సమానత్వానికి బీజం వేసిన యోధుడు పూలే. ఆయన ఒక వ్యక్తి కాదు… ఒక ఉద్యమం. పూలే ప్రేరణ ఏప్పటికీ చిరస్థాయిగా నిలుస్తుంది. 

1827 ఏప్రిల్ 11న జన్మించిన మహాత్మా జ్యోతిరావు పూలే సాధారణ రైతు కుటుంబంలో పుట్టి అసాధారణమైన ఆలోచనలతో ఎదిగారు. చిన్ననాటి నుంచే కుల వివక్షను అనుభవించిన ఆయన, అదే తన జీవితాన్ని మార్చే మలుపుగా మలచుకున్నారు. సమాజంలో ఉన్న అసమానతలను తొలగించాలనే సంకల్పంతో ముందుకు సాగారు. కులం, మతం పేరుతో జరుగుతున్న అన్యాయాలను ఎదుర్కొంటూ అట్టడుగు వర్గాల హక్కుల కోసం తన జీవితాన్ని అంకితం చేశారు. ఆయన సేవలను గుర్తించిన ప్రజలు 1888లో మహాత్మా బిరుదుతో సత్కరించడం ఆయన గొప్పతనానికి నిదర్శనం. విద్యనే సమాజ మార్పుకు ప్రధాన సాధనంగా భావించిన పూలే, 1848లో పూణేలో బాలికల కోసం మరియు అణగారిన వర్గాల పిల్లల కోసం తొలి పాఠశాలను ప్రారంభించడం ద్వారా చరిత్ర సృష్టించారు. మహిళలకు చదువు అవసరం లేదని భావించిన కాలంలో తన భార్య సావిత్రిబాయి పూలేను చదివించి దేశంలోనే తొలి మహిళా ఉపాధ్యాయురాలిగా తీర్చిదిద్దడం ఆయన దూరదృష్టిని చాటింది. స్త్రీ విద్యాభివృద్ధికి ఆయన చేసిన కృషి సమాజంలో గొప్ప మార్పుకు నాంది పలికింది. కుల వ్యవస్థను తీవ్రంగా వ్యతిరేకించిన పూలే, 1873లో సత్యశోధక్ సమాజ్‌ను స్థాపించి సమానత్వ భావనను వ్యాప్తి చేశారు. పూజారుల ఆధిపత్యాన్ని ప్రశ్నిస్తూ ప్రతి మనిషి తన జీవితాన్ని స్వయంగా నిర్మించుకోవాలని ప్రజల్లో చైతన్యం కలిగించారు. ఆయన రచించిన గులాంగిరి పుస్తకం కులవ్యవస్థపై గట్టి విమర్శగా నిలిచి సామాజిక సంస్కరణలకు మార్గదర్శకంగా మారింది. ఆయన ఆలోచనలు తరువాత బి.ఆర్. అంబేద్కర్ వంటి మహనీయులను ప్రభావితం చేశాయి.

స్త్రీ సాధికారత కోసం కూడా పూలే విశేషంగా కృషి చేశారు. బాల్య వివాహాలను వ్యతిరేకించడం, వితంతు పునర్వివాహాలను ప్రోత్సహించడం, గర్భవతులైన వితంతువుల కోసం ఆశ్రయ గృహాలను ఏర్పాటు చేయడం వంటి సంస్కరణలు చేపట్టారు. స్త్రీలకు సమాన హక్కులు కల్పించాలనే ఆయన సంకల్పం నేటికీ ఆదర్శంగా నిలుస్తోంది. సమాజంలో మహిళల స్థానం పెరగాలంటే విద్య, స్వావలంబన అవసరమని ఆయన స్పష్టం చేశారు. అణగారిన వర్గాల పట్ల ఉన్న వివక్షను తొలగించేందుకు పూలే చేసిన కృషి అపారమైనది. దళితులకు మంచినీటి సౌకర్యం కూడా లేని కాలంలో తన ఇంటి బావిని వారికి అందుబాటులో ఉంచడం ద్వారా ఆయన చూపిన మానవత్వం అసాధారణం. సమాజంలో ప్రతి మనిషి సమానమే అనే భావనను ఆయన ఆచరణలో చూపించారు. ఆయన ప్రశ్నించిన తర్కం నేటికీ సమాజాన్ని ఆలోచింపజేస్తోంది. పూలే జీవితం మనకు ఎన్నో విలువైన పాఠాలను నేర్పుతుంది. సమాజం ఎంత వ్యతిరేకించినా నిజం కోసం నిలబడే ధైర్యం ఆయనలో కనిపిస్తుంది. స్వార్థం లేకుండా ఇతరుల కోసం జీవించడం ఆయన జీవిత సారాంశం. లింగ సమానత్వం, సామాజిక న్యాయం, విద్య ప్రాముఖ్యత వంటి అంశాల్లో ఆయన చూపిన దారి నేటికీ మార్గదర్శకంగా ఉంది.

1890 నవంబర్ 28న ఆయన మరణించినప్పటికీ ఆయన ఆశయాలు ఎప్పటికీ సజీవంగానే ఉన్నాయి. సమానత్వం కోసం, అణగారిన వర్గాల అభ్యున్నతి కోసం ఆయన చేసిన పోరాటం తరతరాలకు స్ఫూర్తిదాయకం. నేటి సమాజంలో ఇంకా కనిపిస్తున్న అసమానతలను తొలగించేందుకు ఆయన ఆలోచనలు మార్గనిర్దేశం చేస్తాయి. మహాత్మా జ్యోతిరావు పూలే ఒక వ్యక్తి కాదు, ఒక యుగం. ఆయన ఆలోచనలు, ఆయన పోరాటం, ఆయన త్యాగం సమాజాన్ని మారుస్తూనే ఉన్నాయి. కుల రహిత సమాజ నిర్మాణం, మహిళా సాధికారత, సమాన హక్కుల సాధన వంటి లక్ష్యాలను చేరుకోవాలంటే ఆయన చూపిన మార్గంలో నడవడం అవసరం. అదే ఆయనకు ఇచ్చే నిజమైన నివాళి అవుతుంది.