పంచాయతీల్లో ప్రజాస్వామ్యాన్ని అమలుచేయదనికే పంచాయతీరాజ్ చట్టం

నేడు జాతీయ పంచాయతీరాజ్ దినోత్సవం

ఆంధ్రప్రభ బ్యూరో, చిత్తూరు.

జాతీయ పంచాయతీ రాజ్ దినోత్సవాన్ని పంచాయతీ రాజ్ దివాస్ అని కూడా పిలుస్తారు. 2010లో మాజీ ప్రధాన మంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ జాతీయ పంచాయతీ రాజ్ దినోత్సవాన్ని ప్రకటించారు. 2010 నుండి ఏప్రిల్ 24న జాతీయ పంచాయతీ రాజ్ దినోత్సవం జరుపుకుంటున్నారు. 992లో 73వ రాజ్యాంగ సవరణ ఆమోదించబడిన రోజును గుర్తుచేసుకునేందుకు జాతీయ పంచాయతీ రాజ్ దినోత్సవ వేడుకలు నిర్వహిస్తారు. 73 వ సవరణ చట్టం ఏప్రిల్ 24, 1993న అమల్లోకి వచ్చింది. 73వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా పంచాయతీరాజ్ సంస్థను రాజ్యాంగబద్ధం చేశారు, అట్టడుగు స్థాయిలో ప్రజాస్వామ్యాన్ని నిర్మించడానికి, దేశంలో గ్రామీణాభివృద్ధి బాధ్యతను అప్పగించారు.1993 ఏప్రిల్ 24 నుండి అమల్లోకి వచ్చిన రాజ్యాంగ 73వ సవరణ చట్టం 1992 పంచాయతీరాజ్ సంస్థలకు రాజ్యాంగ హోదాను కల్పించింది.  ఈ రోజురాజకీయ అధికారాన్ని అట్టడుగు స్థాయికి వికేంద్రీకరించిన చరిత్రలో ఒక నిర్ణయాత్మక ఘట్టాన్ని సూచిస్తుంది. గ్రామీణ భారతదేశంలో 73వ సవరణ ప్రభావం చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది ఎందుకంటే ఇది అధికార సమీకరణాలను తిరిగి మార్చలేని విధంగా మార్చింది. దీని ప్రకారం, భారత ప్రభుత్వం రాష్ట్రాలతో సంప్రదించి ఏప్రిల్ 24వ తేదీని జాతీయ పంచాయతీ రాజ్ దినోత్సవంగా జరుపుకోవాలని నిర్ణయించింది. ఈ స్మారక కార్యక్రమాన్ని పంచాయతీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహిస్తోంది. 

 అధికార వికేంద్రీకరణ ప్రారంభానికి గుర్తుగా జాతీయ పంచాయతీ రాజ్ దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటారు. ఆత్మ నిర్భర్ భారత్‌ను నిర్మించడంలో పంచాయతీలు చేసిన ఆదర్శప్రాయమైన కృషిని గుర్తించడానికి పంచాయతీ రాజ్ దినోత్సవం ఒక ప్రత్యేకమైన సందర్భం. ఇది దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న పంచాయతీ ప్రతినిధులతో ప్రత్యక్ష సంభాషణకు, అలాగే వారి విజయాలను గుర్తించి వారిని మరింత శక్తివంతం చేయడానికి మరియు ప్రేరేపించడానికి ఒక అవకాశం. దేశవ్యాప్తంగా పంచాయతీల విజయాల గురించి అవగాహన కల్పించడానికి,  జ్ఞానాన్ని పంచుకోవడానికి జాతీయ పంచాయతీ అవార్డులు ఒక మాధ్యమంగా మారాయి, తద్వారా అన్ని వాటాదారుల నిబద్ధత స్థాయిని పెంచి, ఫలితంగా దేశానికి ప్రయోజనం చేకూరుస్తుంది. మన దేశంలోని సాధికార పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు బలమైన దేశాన్ని నిర్మిస్తాయి మరియు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్యంలో నాటి యుగపు పాత్ర కారణంగా ఇతర దేశాలకు ఒక ప్రత్యేకమైన ఉదాహరణగా నిలుస్తాయి. భారత రాజ్యాంగం పంచాయతీలను స్వపరిపాలన సంస్థలుగా గుర్తించింది. దేశంలో పంచాయతీ రాజ్ పరిణామంపై దృష్టి సారించడానికి 1957లో ఒక కమిటీ ఏర్పడింది. ఆ కమిటీకి బల్వంతరాయ్ మెహతా అధ్యక్షుడు. ఆ కమిటీ తన నివేదికలో వికేంద్రీకృత మూడు అంచెల పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థను సిఫార్సు చేసింది.  గ్రామ స్థాయిలో గ్రామ పంచాయతీ, బ్లాక్ స్థాయిలో పంచాయతీ సమితి, జిల్లా స్థాయిలో జిల్లా పరిషత్. భారతదేశంలోని మూడు స్థాయిలలో 2.6 లక్షలకు పైగా పంచాయతీలు ఉన్నాయి. పంచాయితీ రాజ్ వ్యవస్థ యొక్క లక్ష్యం ఏమిటంటే, సామాజిక న్యాయంతో పాటు సమగ్ర అభివృద్ధి, సేవలను సమర్థవంతంగా అందించడం కోసం పంచాయితీ రాజ్ సంస్థలను శక్తివంతం చేయడం, వీలు కల్పించడం, జవాబుదారీగా ఉండే పంచాయితీ రాజ్ సంస్థలను స్థాపించడం. దేశవ్యాప్తంగా పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలలో  ఇ-గవర్నెన్స్‌ను బలోపేతం చేయడానికి, పంచాయతీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ వినియోగదారు-స్నేహపూర్వక వెబ్ ఆధారిత పోర్టల్ అయిన ఇగ్రామస్వరాజ్ ను  ప్రారంభించింది. భారత రాజ్యాంగం పంచాయతీలను స్వయం ప్రభుత్వ సంస్థలుగా గుర్తిస్తుంది. ప్రస్తుతం దాదాపు 2.63 లక్షల పంచాయతీలు, పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలలో  దాదాపు 31.47 లక్షల మంది ఎన్నికైన ప్రతినిధులు ఉన్నారు, వీరిలో 14.54 లక్షలు  మహిళలు. స్థానిక స్వపరిపాలన కోసం సంస్థలుగా తమ విధులను నిర్వర్తించడానికి పంచాయతీలకు అధికారాలను వికేంద్రీకరించడానికి రాజ్యాంగం రాష్ట్రాలకు అధికారం ఇస్తుంది. 2021-26 కాలానికి 15 వ ఆర్థిక సంఘం కింద, గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలు, పంచాయతీలకు రూ. 2,36,805 కోట్లను సిఫార్సు చేసారు. పంచాయతీరాజ్ సంస్థలు చాలా కాలంగా ఉనికిలో ఉన్నప్పటికీ, క్రమం తప్పకుండా ఎన్నికలు లేకపోవడం, సుదీర్ఘమైన సూపర్ సెషన్లు, షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు, మహిళలు వంటి బలహీన వర్గాలకు తగినంత ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడం, అధికారాల వికేంద్రీకరణ సరిపోకపోవడం, ఆర్థిక వనరుల కొరత వంటి అనేక కారణాల వల్ల ఈ సంస్థలు ఆచరణీయమైన ప్రతిస్పందించే ప్రజాసంఘాల హోదా, గౌరవాన్ని పొందలేకపోతున్నాయని గమనించారు.  ప్రభుత్వం, గ్రామీణ సమాజాల మధ్య ప్రాథమిక అనుసంధానంగా, గ్రామీణ భారతదేశంలో జీవన సౌలభ్యాన్ని, వ్యాపార సౌలభ్యాన్ని ప్రోత్సహించడంలో పంచాయతీలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. దేశవ్యాప్తంగా గ్రామ పంచాయతీలలో స్వావలంబనను ప్రోత్సహించడంలో, స్థిరమైన జీవనోపాధిని సృష్టించడంలో, సమగ్ర అభివృద్ధికి మద్దతు ఇవ్వడంలో,  సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల  స్థానికీకరణను ముందుకు తీసుకెళ్లడంలో మంత్రిత్వ శాఖ  డిజిటల్ కార్యక్రమాలు కీలకమైనవి. భారత ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ  2011-12 నుండి రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు సిఫార్సు చేసిన ఉత్తమ పనితీరు కనబరిచిన పంచాయతీలకు ప్రోత్సాహకాలు అందిస్తోంది. జాతీయ పంచాయతీ రాజ్ దినోత్సవం సందర్భంగా, ఉత్తమ పనితీరు కనబరిచిన పంచాయతీలకు ఈ క్రింది అవార్డులను ప్రదానం చేస్తున్నారు. దీన్ దయాళ్ ఉపాధ్యాయ పంచాయతీ సశక్తికరణ్ పురస్కార్ ను  రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో ఉత్తమ పనితీరు కనబరిచిన పంచాయతీలకు  సేవలు, ప్రజా వస్తువుల పంపిణీని మెరుగుపరచడానికి ప్రతి స్థాయిలో పంచాయతీ రాజ్లు సంస్థలు చేసే మంచి పనిని గుర్తించి ఇస్తారు. గ్రామ పంచాయతీలకు తొమ్మిది నేపథ్య వర్గాలు పారిశుధ్యం, పౌర సేవలుఅంటే తాగునీరు, వీధి దీపం, మౌలిక సదుపాయాలు, సహజ వనరుల నిర్వహణ, మార్జినలైజ్డ్ విభాగం అంటే మహిళలు, ఎస్సి, ఎస్టి, వికలాంగులు, సీనియర్ సిటిజన్, సామాజిక రంగ పనితీరు, విపత్తు నిర్వహణ, గ్రామ పంచాయతీలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి స్వచ్ఛంద చర్యలు తీసుకునే కమ్యూనిటీ ఆధారిత సంస్థలు, వ్యక్తులు, ఆదాయ ఉత్పత్తిలో ఆవిష్కరణ, ఇ-గవర్నెన్స్. నానాజీ దేశ్‌ముఖ్ రాష్ట్రీయ గౌరవ్ గ్రామ సభ పురస్కారంను గ్రామ పంచాయతీలు, గ్రామ సభలు గ్రామసభలను చేర్చడం ద్వారా సామాజిక- ఆర్థిక అభివృద్ధికి వారి అత్యుత్తమ సహకారం కోసం అందచేస్తారు. గ్రామ పంచాయతీ అభివృద్ధి ప్రణాళిక  అవార్డును  పంచాయతీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ జారీ చేసిన నమూనా మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా తయారుచేసిన రాష్ట్రం నిర్దిష్ట మార్గదర్శకాల ప్రకారం గ్రామ పంచాయతీ అభివృద్ధి ప్రణాళికని అభివృద్ధి చేసిన గ్రామ పంచాయతీకి ఇస్తారు. బాలలకు అనుకూలమైన పద్ధతులను అవలంబించినందుకు ఉత్తమ పనితీరు కనబరిచిన గ్రామ పంచాయతీకి బాలలకు అనుకూలమైన గ్రామ పంచాయతీ అవార్డును ప్రదానం చేస్తారు.