భక్తి వెలుగుల్లో వైభవంగా వినాయక చవితి..

భక్తి వెలుగుల్లో వైభవంగా వినాయక చవితి.. 

విఘ్నేశ్వరుడికి ప్రథమ పూజతో ఆరంభం.. 

సామాజిక ఐక్యతకు ప్రతీకగా సార్వజనిక ఉత్సవం

చిత్తూరు జిల్లాలో కాణిపాకం బ్రహ్మోత్సవాలతో ప్రత్యేక శోభ.. 

పర్యావరణహిత వేడుకలే మేలు

నేడే వాడవాడలా వినాయక చవితి ఉత్సవాలు

(చిత్తూరు బ్యూరో, ఆంధ్రప్రభ.)

విఘ్నాలను తొలగించే విఘ్నేశ్వరుడిని కొలిచే పవిత్రమైన వినాయక చవితి పండుగకు భక్తులు సిద్ధమవుతున్నారు. భాద్రపద శుద్ధ చవితి నాడు దేశవ్యాప్తంగా జరుపుకునే ఈ పర్వదినానికి ఆధ్యాత్మికంగానే కాకుండా సామాజిక, సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యత కూడా ఉంది. ఏ కార్యాన్ని ప్రారంభించినా ఎలాంటి విఘ్నాలు కలగకుండా ఉండాలని తొలిపూజను వినాయకుడికే చేయడం అనాదిగా వస్తున్న సంప్రదాయం. పురాణాల ప్రకారం పార్వతీదేవి తన శరీర నలుగుపిండితో బాలుడి రూపాన్ని సృష్టించి ప్రాణం పోశారు. పార్వతి ఆదేశాలను పాటిస్తూ ద్వారం వద్ద కాపలాగా ఉన్న బాలుడు పరమశివుడిని అడ్డుకోవడంతో శివుడు ఆగ్రహించి అతని శిరస్సును ఖండించాడు. అనంతరం పార్వతీదేవి ఆగ్రహాన్ని శాంతింపజేసేందుకు ఏనుగు తలను అతికించి ఆ బాలుడికి తిరిగి ప్రాణం పోశారు. దేవతలందరూ ఆయనకు సర్వాధ్యక్షతను ప్రసాదించి గణపతిగా, విఘ్నాధిపతిగా పూజించారు. అప్పటి నుంచి ఏ శుభకార్యమైనా గణపతి పూజతో ప్రారంభించడం సంప్రదాయంగా మారింది. వినాయక చవితి రోజున చంద్రుడిని చూడకూడదనే విశ్వాసం కూడా పురాణాల్లో కనిపిస్తుంది. శమంతకమణి ఉపాఖ్యానానికి సంబంధించిన ఈ కథనం ప్రకారం చవితి రోజున పొరపాటున చంద్రుడిని దర్శించినా వినాయక వ్రత కథను విని, అక్షింతలు తలపై వేసుకుంటే నిందాపవాదాలు తొలగిపోతాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.

తిలక్‌తో సార్వజనిక ఉత్సవం

ఒకప్పుడు వినాయక చవితి ప్రధానంగా ఇళ్లకే పరిమితమై కుటుంబ సభ్యులు, బంధువుల మధ్య జరుపుకునే పండుగగా ఉండేది. 1893లో లోకమాన్య బాలగంగాధర తిలక్ మహారాష్ట్రలోని పుణేలో వినాయక చవితిని సార్వజనిక ఉత్సవంగా నిర్వహించే సంప్రదాయానికి శ్రీకారం చుట్టారు. బ్రిటిష్ పాలనలో భారతీయులు రాజకీయంగా, సామాజికంగా పెద్ద సంఖ్యలో సమావేశం కావడంపై ఆంక్షలు ఉన్న సమయంలో మతపరమైన కార్యక్రమాలకు కొంత వెసులుబాటు ఉండేది. ఈ పరిస్థితిని తిలక్ ప్రజల్లో ఐక్యత, దేశభక్తి పెంపొందించేందుకు ఉపయోగించుకున్నారు. కుల, మత, ప్రాంతీయ విభేదాలకు అతీతంగా ప్రజలంతా ఒకే వేదికపైకి రావాలన్నది సార్వజనిక గణేశోత్సవాల ప్రధాన ఉద్దేశంగా మారింది. మండపాలు కేవలం పూజా కేంద్రాలుగా కాకుండా సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, దేశభక్తి ప్రసంగాలకు వేదికలయ్యాయి. ప్రజల్లో సమిష్టి బాధ్యత, సామాజిక ఐక్యత పెంపొందించడంలో ఈ ఉత్సవాలు కీలక పాత్ర పోషించాయి.

21 రకాల పత్రితో పూజ

వినాయక పూజలో ఏకవింశతి పత్రి పూజకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. 21 రకాల ఆకులతో గణపతిని పూజించడం సంప్రదాయం. తులసి, మారేడు, దూర్వా (గరిక), ఉత్తరేణి తదితర పత్రాలను పూజలో ఉపయోగిస్తారు. వీటిలో అనేక మొక్కలకు సంప్రదాయ వైద్యంలో ఔషధ ప్రాధాన్యత ఉందని భావిస్తారు. వర్షాకాలంలో సహజంగా లభించే ఈ మొక్కలను పూజలో భాగం చేయడం ద్వారా ప్రకృతితో మనిషి అనుబంధాన్ని గుర్తుచేసే సంప్రదాయం కొనసాగుతోంది. పూర్వం వినాయక విగ్రహాలను ప్రధానంగా సహజ మట్టితో తయారు చేసేవారు. పూజ అనంతరం వాటిని చెరువులు, బావులు, ఇతర జలవనరుల్లో నిమజ్జనం చేసేవారు. మట్టి విగ్రహాలు నీటిలో సహజంగా కరిగిపోయేవి. పూజలో ఉపయోగించిన ఆకులు, పత్రాలు కూడా ప్రకృతిలో కలిసిపోయేవి. దీంతో పండుగ నిర్వహణలో పర్యావరణ సమతుల్యతకు ప్రాధాన్యం ఉండేది.

చిత్తూరు జిల్లాలో ప్రత్యేక శోభ

చిత్తూరు జిల్లాలో వినాయక చవితికి ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉంది. జిల్లాలోని కాణిపాకం శ్రీ వరసిద్ధి వినాయక స్వామి ఆలయంలో వినాయక చవితి సందర్భంగా నిర్వహించే ఉత్సవాలు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. స్వయంభువుగా వెలసిన వినాయక స్వామిని దర్శించుకునేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో పాటు తెలంగాణ, తమిళనాడు, కర్ణాటక రాష్ట్రాల నుంచి కూడా పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు తరలివస్తారు. వినాయక చవితిని పురస్కరించుకుని ఆలయంలో జరిగే ఉత్సవాలు భక్తులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటాయి. చిత్తూరు నగరంతో పాటు జిల్లాలోని పట్టణాలు, గ్రామాల్లోనూ వీధివీధినా వినాయక మండపాలు ఏర్పాటు చేసి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహించడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది. భక్తులు భజనలు, అన్నదానాలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ గణనాథుడిని కొలుస్తారు. కుటుంబాలతో కలిసి మండపాలను సందర్శించి పూజలు చేయడం, ప్రసాదాలు స్వీకరించడం ద్వారా పండుగ సందడి నెలకొంటుంది.

ఆడంబరాలకు దూరంగా.. పర్యావరణహితంగా

అయితే కాలానుగుణంగా వినాయక చవితి వేడుకల్లో కొన్ని ప్రతికూల పరిణామాలు చోటుచేసుకుంటున్నాయి. సహజ మట్టికి బదులుగా ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్‌తో విగ్రహాలు తయారు చేయడం, విషపూరిత రసాయన రంగులు వినియోగించడం వల్ల నిమజ్జనం అనంతరం జలవనరులు కలుషితమయ్యే ప్రమాదం ఉంది. నీటిలోని జీవరాశులపై కూడా ప్రతికూల ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. అలాగే భక్తి కార్యక్రమాల స్థానంలో భారీ శబ్దాలతో డీజేలు, సౌండ్ సిస్టమ్‌లు ఏర్పాటు చేసి అర్ధరాత్రి వరకు వేడుకలు నిర్వహించడం వల్ల శబ్ద కాలుష్యం పెరుగుతోంది. వృద్ధులు, చిన్నపిల్లలు, విద్యార్థులు, అనారోగ్యంతో ఉన్నవారికి ఇబ్బందులు కలిగే పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నాయి. మరోవైపు మండపాల ఏర్పాటులో పోటీ, భారీ విగ్రహాల ప్రదర్శన, బలవంతపు చందాల వసూళ్లు, రాజకీయ ఆధిపత్య ప్రదర్శనలు వంటి పరిణామాలు పండుగ అసలు స్ఫూర్తికి దూరం చేస్తున్నాయనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. వినాయక చవితి భక్తి, ఐక్యత, సంస్కృతి, ప్రకృతితో మనిషి అనుబంధానికి ప్రతీకగా నిలవాల్సిన అవసరం ఉంది. మట్టి విగ్రహాలను ప్రోత్సహించడం, సహజ రంగులను వినియోగించడం, శబ్ద కాలుష్యానికి దూరంగా ఉండటం, బలవంతపు చందాలకు స్వస్తి పలకడం, ఆడంబరాలను తగ్గించడం ద్వారా పండుగ పవిత్రతను కాపాడవచ్చు. పర్యావరణాన్ని పరిరక్షిస్తూ సంప్రదాయబద్ధంగా గణనాథుడిని ఆరాధించడమే నేటి తరానికి నిజమైన బాధ్యతగా నిలుస్తోంది.