శ్రమ దోపిడీ, అభద్రతా అంచున అసంఘటిత కార్మికులు

రెక్కాడితే గానీ డొక్కాడని దయనీయ జీవితాలు 

ఆదుకోని చట్టాలు, దోచుకుంటున్న దళారులు

చిత్తూరు బ్యూరో, ఆంధ్రప్రభ.

శ్రమశక్తిని నమ్ముకుని జీవనం సాగించే చిత్తూరు జిల్లాలోని అసంఘటిత రంగ కార్మికుల జీవితాలు అగాధంలో కూరుకుపోతున్నాయి. జిల్లా ఆర్థిక వ్యవస్థకు మూలాధారంగా నిలుస్తున్న లక్షలాది మంది శ్రామికులు, కనీస సామాజిక భద్రతకు నోచుకోక, ధమనీయ స్థితిలో  మనుగడ సాగిస్తున్నారు. వీరి జీవనం ఎప్పుడూ ప్రమాద అంచున, నిరంతర అభద్రతా భావంతోనే ముడిపడి ఉంటుంది. ఒక్క రోజు పని దొరకకపోయినా, అనారోగ్యం పాలైనా, ఆ కుటుంబం పస్తులు ఉండక తప్పని దుస్థితి. వర్షాకాలం వచ్చిందంటే, వీరికి అది ఉపాధి సంక్షోభకాలం. ఇటు ప్రభుత్వ పథకాలు తెలియక, అటు కార్మిక చట్టాలు అమలు కాక, ఈ నిస్సహాయ వర్గం దళారుల దోపిడీకి, ఆర్థిక సంక్షోభాలకు సులభంగా లోనవుతోంది.

 చిత్తూరు జిల్లాలో అత్యధిక శాతం శ్రామిక శక్తి అసంఘటిత రంగంలోనే ఉంది. అధికారిక గణాంకాలు అందుబాటులో లేనప్పటికీ, జిల్లాలోని మొత్తం శ్రామికులలో 60 నుంచి 70 శాతం మంది ఏదో ఒక రకమైన అసంఘటిత రంగంలో పనిచేస్తున్నారని నిపుణుల అంచనా. వీరిలో చాలా మందికి స్థిరమైన యజమాని ఉండరు. పనికి సంబంధించిన రాతపూర్వక ఒప్పందాలు ఉండవు. సామాజిక భద్రత సౌకర్యాలు లేవు.  జిల్లాలో అధిక శాతం కార్మికులు వ్యవసాయ రంగంలోనే ఉన్నారు. భూమి లేని కూలీలు, కౌలు రైతుల వద్ద పనిచేసే వారు, పత్తి, వేరుశనగ, మామిడి తోటలు, టమాట పంట పనుల్లో పాల్గొనే కూలీలు. వీరి పని సీజన్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది.  భవన నిర్మాణం రంగంలో  భవనాలు, రోడ్లు, వంతెనల నిర్మాణంలో పనిచేసే మేస్త్రీలు, సహాయకులు, ఇటుక బట్టీ కార్మికులు, కంకర, ఇసుక తరలించే శ్రామికులు. ఈ రంగం నిత్యం ప్రమాదకర పరిస్థితులతో కూడుకున్నది. * చిరు వ్యాపారాలు, తోపుడు బండ్లు: కూరగాయలు, పండ్లు, ఇతర వస్తువులు అమ్మే వీధి వ్యాపారులు, తోపుడు బండ్ల వ్యాపారులు.  గృహ కార్మికులు: ఇళ్లలో పనిచేసే పని మనుషులు, వంట చేసే సహాయకులు. వీరికి పని గంటలు స్థిరంగా ఉండవు, వేతనాల్లో చాలా వ్యత్యాసాలు ఉంటాయి.  రవాణా & హమాలీ: రైల్వే స్టేషన్లు, బస్ స్టేషన్లు, గోదాముల్లో బరువులు దించే, ఎక్కించే హమాలీలు, ఆటో రిక్షా డ్రైవర్లు, ప్రైవేటు వాహన డ్రైవర్లు.  సంప్రదాయ వృత్తులు: చేనేత కార్మికులు ఎక్కువగా కమ్మరి, కుమ్మరి, వడ్రంగి వంటి చిన్న చిన్న వృత్తుల వారు.

 సంఘటిత రంగంలో ఉన్నట్లుగా నెలవారీ వేతనం వీరికి ఉండదు. పని దొరికిన రోజు మాత్రమే కూలి ఉంటుంది. పని దొరకని రోజు  ఆ కుటుంబానికి ఆదాయం సున్నా.  ఋతుపవనాల ప్రభావంగా వర్షాకాలం వస్తే, వ్యవసాయ, నిర్మాణ పనులు నిలిచిపోతాయి. ఈ కాలంలో కార్మికులు ఉపాధి లేక తీవ్ర ఇబ్బందులు పడతారు. చలికాలంలో ఉదయం ఆలస్యంగా పనులు ప్రారంభం కావడం వల్ల పని గంటలు తగ్గి, కూలి తగ్గుతుంది. కష్టంతో కూడిన పని, ప్రమాదకరమైన పరిస్థితుల వల్ల తరచుగా అనారోగ్యానికి గురవుతారు. పీఎఫ్, ఈఎస్‌ఐ వంటి బీమా సౌకర్యాలు లేకపోవడంతో, వైద్య ఖర్చులకు అప్పులు చేయక తప్పదు.  వీరి సంపాదన అంతా దైనందిన అవసరాలకే సరిపోతుంది కాబట్టి, పొదుపు చేయలేరు. వయసు మళ్లి, పని చేయలేని స్థితి వచ్చినప్పుడు, వీరికి ఎలాంటి పెన్షన్, ఆదాయ వనరులు ఉండవు. ఇది వీరిని తీవ్రమైన భయాందోళనకు గురి చేస్తుంది.

 కనీస వేతనాల చట్టం  1948, భవన నిర్మాణ ఇతర నిర్మాణ కార్మికుల చట్టం  1996 వంటివి ఉన్నా, అవి చిత్తూరు జిల్లాలో చాలా వరకు అమలు కావడం లేదు. అనేక మంది కాంట్రాక్టర్లు, యజమానులు ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన కనీస వేతనాన్ని చెల్లించడం లేదు. కార్మికులు పని దొరకదేమో అనే భయంతో, తక్కువ కూలికి కూడా పనిచేయడానికి సిద్ధమవుతున్నారు. ఎనిమిది గంటల కంటే ఎక్కువ పని చేయించుకున్నా, దానికి సంబంధించిన ఓవర్ టైమ్ వేతనం చెల్లించడం లేదు.  భవన నిర్మాణ స్థలాల్లో తప్పనిసరిగా పాటించాల్సిన భద్రతా నియమాలు పాటించడం లేదు. ప్రమాదం జరిగితే నష్టపరిహారం చెల్లించడానికి యజమానులు బాధ్యత వహించడం లేదు. కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ద్వారా అసంఘటిత కార్మికుల నమోదు, ప్రధానమంత్రి శ్రమ యోగి మాన్-ధన్ యోజన, వృద్ధాప్య పింఛను వంటి పథకాలు జిల్లాలో చాలా మందికి తెలియవు. స్థానిక స్థాయిలో ప్రభుత్వ యంత్రాంగం ఈ పథకాలపై విస్తృత ప్రచారాన్ని చేపట్టడం లేదు. ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్‌లో నమోదు చేసుకోవడానికి ఇంటర్నెట్, చదువు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం లేకపోవడం వీరికి పెద్ద అవరోధంగా మారుతోంది.

మధ్యవర్తుల దోపిడీ (దళారీ వ్యవస్థ) అసంఘటిత కార్మికుల జీవితాలను దారుణంగా దెబ్బతీస్తున్నది. నిర్మాణ రంగంలో కాంట్రాక్టర్లు, వ్యవసాయ రంగంలో దళారులు, కార్మికులకు చెల్లించాల్సిన వేతనంలో పెద్ద మొత్తాన్ని కమీషన్ రూపంలో తీసుకుంటున్నారు.  అనారోగ్యం, పెళ్లిళ్లు, పిల్లల చదువుల కోసం ఈ కార్మికులు తరచుగా అధిక వడ్డీకి అప్పులు తీసుకుంటారు. రోజువారీ వడ్డీ  వసూలు చేసే అనధికార వడ్డీ వ్యాపారులు, వారిని అప్పుల ఊబిలోకి నెట్టి, శ్రమ దోపిడీకి పాల్పడుతున్నారు.  ఆర్థిక సహాయం కోసం బ్యాంకులను, సంస్థలను ఆశ్రయించేందుకు వీరికి తగిన పత్రాలు  లేకపోవడం వల్ల దళారుల చేతుల్లో చిక్కుకుంటున్నారు. కార్మిక చట్టాలు అమలు కాకపోవడం వల్ల కార్మికులు రెండు విధాలుగా నష్టపోతున్నారు:  కనీస వేతనం దక్కకపోవడం, సెలవులు, బోనస్‌లు లేకపోవడంతో ఆర్థికంగా నష్టపోతున్నారు.  పీఎఫ్, ఈఎస్‌ఐ వంటి భద్రత లేకపోవడం వల్ల వారి ఆరోగ్యం, కుటుంబ భవిష్యత్తు ప్రమాదంలో పడుతోంది. ఉదాహరణకు, నిర్మాణ కార్మికులకు భవన నిర్మాణ మండలి  నుండి అందాల్సిన సహాయం, సరైన రిజిస్ట్రేషన్ లేకపోవడం వల్ల అందడం లేదు. అసంఘటిత కార్మికులను ఆదుకోవడానికి కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కొన్ని కీలకమైన చట్టాలను, సంక్షేమ పథకాలను తీసుకొచ్చినా, అమలుకు నోచుకోవడం లేదు. 

చిత్తూరు జిల్లాలోని అసంఘటిత కార్మికుల బతుకుల్లో వెలుగు నింపాలంటే, ప్రభుత్వ యంత్రాంగం తక్షణమే కింది అంశాలపై దృష్టి సారించాలి.  విస్తృత ప్రచారం: మండల, గ్రామ స్థాయిలో ప్రత్యేక శిబిరాలు ఏర్పాటు చేసి, వారికి అందుబాటులో ఉన్న సంక్షేమ పథకాలు, బీమా సౌకర్యాలపై స్థానిక భాషలో పూర్తి అవగాహన కల్పించాలి.  పటిష్ట పర్యవేక్షణ: కనీస వేతనాల అమలును కఠినంగా పర్యవేక్షించడానికి కార్మిక శాఖలో సిబ్బందిని పెంచి, తనిఖీలను పటిష్టం చేయాలి.  దళారుల నియంత్రణ: మధ్యవర్తులను, అనధికార వడ్డీ వ్యాపారులను నియంత్రించి, కార్మికులకు తక్కువ వడ్డీకే రుణాలు అందించేందుకు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను ఏర్పాటు చేయాలి.  నమోదు సులభతరం: ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్, సంక్షేమ మండలి రిజిస్ట్రేషన్ ప్రక్రియను మరింత సులభతరం చేసి, ప్రతి అర్హులైన కార్మికుడికి గుర్తింపు కార్డు అందేలా చూడాలి. ఈ శ్రామిక వర్గానికి సామాజిక, ఆర్థిక భద్రత కల్పించినప్పుడే చిత్తూరు జిల్లా నిజమైన అభివృద్ధిని సాధించగలదు. అసంఘటిత కార్మికుల దుస్థితిపై ప్రభుత్వాలు తక్షణమే స్పందించి, వారికి రక్షణ కవచం అందించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.